Op 11 juni debatteerde de vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap met verantwoordelijk OCW-minister Rianne Letschert. De thema’s varieerden van monumentenzorg en restauratie tot archeologie, erfgoed in de leefomgeving en de bescherming van erfgoed in crisissituaties. Samen met het Erfgoedplatform van Kunsten ’92 en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit (FRK) had de FIM een gezamenlijke inbreng voorbereid en deze naar de Tweede Kamerfracties gestuurd.
De Kamer had veel aandacht voor de restauratie-achterstanden en vroeg de minister naar visie en aanpak van dit onderwerp. De minister gaf aan eerst de effecten van de in haar Kamerbrief aangekondigde maatregelen te willen afwachten. Daarmee doelde de minister op de nieuwe subsidieregeling voor grote restauratieopgaven die vanaf 1 september wordt opengesteld. Daarnaast is er een nieuwe leenfaciliteit bij het Nationaal Restauratiefonds. Pas na evaluatie en monitoring van deze regelingen wil de minister eventueel met nieuwe maatregelen komen. Een belangrijke toezegging was dat de Tweede Kamer jaarlijks wordt geïnformeerd over de voortgang van de 10%-restauratieopgave tot 2033.
Kamerleden vroegen om minder administratieve lasten voor monumenteneigenaren. De minister gaf aan dat op dit dossier samen te werken met gemeenten en provincies aan het vereenvoudigen van regelgeving, zodat restauratie en verduurzaming eenvoudiger gecombineerd kunnen worden. Ook verwees de minister naar het programma STOER en de landelijke aanpak Beter Benutten. Die gaan beiden over het makkelijker toevoegen van woningen aan bestaande gebouwen, zoals monumenten. Daarbij wordt gezocht naar mogelijkheden om regels te vereenvoudigen bijvoorbeeld bij de herbestemming naar woningen zonder afbreuk te doen aan de monumentale waarden. Met het programma Erfgoed en Leefomgeving wil het ministerie van OCW ervoor zorgen dat erfgoed zo vroeg mogelijk wordt betrokken bij processen, ontwerp en ruimtelijke ontwikkeling. Zij voert hier nu gesprekken over met het ministerie van VRO en Defensie. De FIM had in de gezamenlijke aanpak ook gewezen op het gevaar van het inperken van inspraakprocedures die ten koste kunnen gaan van een zorgvuldige democratische bouwdialoog waarin kwaliteitsadvisering een belangrijke pijler is, maar daar ging de Kamer helaas verder niet op in.
Hierop aanhakend kwam ook de positie en belang van erfgoedvrijwillgers ter sprake. De minister gaf aan dat de uitgangspunten van het Verdrag van Faro steeds nadrukkelijker worden meegenomen in de uitvoering van het erfgoedbeleid en in de samenwerking tussen Rijk, provincies, gemeenten en erfgoedorganisaties. Vanaf september wordt een traject gestart met de Netwerkagenda Erfgoedbeoefening met erfgoedinstellingen, provincies, gemeenten en het ministerie om hier samen vorm aan te geven. In deze agenda gaat het ook over vrijwilligers. Dit wil de minister graag verbinden met de bestuurlijke afspraken die zijn gemaakt met IPO en VNG. De Tweede Kamer wordt geïnformeerd over de Netwerkagenda Erfgoedbeoefening in 2027.
Ook de dalende studentenaantallen en de arbeidsmarktkrapte kwamen aan bod. De minister kondigde aan hierover met opleidingen en de restauratiesector in gesprek te blijven en staat positief tegenover ondersteuning van een aanpak via Stichting ERM. De Minister zegde toe in gesprek te gaan met onderwijsinstellingen voor erfgoedstudies over teruglopende studentenaantallen en knellende budgetten en komt hier voor de begrotingsbehandeling Cultuur op terug. Ook komt in de nieuwe regeling voor grote restauraties een passage waarmee wordt bevorderd dat leerlingwerkplaatsen deel uitmaken van restauratieprojecten.
Tot slot ook opvallend veel aandacht voor het onderwerp Weerbaar Erfgoed. Kamer en minister konden elkaar goed vinden in het toegenomen belang van dit thema door de verslechterde internationale veiligheidssituatie, de oorlog in Oekraïne en de toenemende aandacht voor hybride dreigingen, cyberaanvallen en de bescherming van cultureel erfgoed in crisissituaties. De Kamer drong er bij de minister op aan tot meer actie en minder rapporten en kennisuitwisseling. Daarop antwoordde de minister dat momenteel wordt onderzocht of naast de taskforce ook een crisisexpertteam nodig is. Zo’n team zou erfgoedinstellingen tijdens een crisis praktisch kunnen ondersteunen, bijvoorbeeld bij evacuatie van collecties, schadebeperking of coördinatie tussen verschillende overheden. Pas na de verkenning wil de minister besluiten of zo’n crisisteam wordt opgericht en welke financiering daarvoor nodig is.
Tijdens het debat deed de minister de volgende toezeggingen aan de Tweede Kamer:
- Informeert de Kamer voor kerst over de taskforce die kijkt naar de weerbaarheid van erfgoed.
- Informeert de Kamer voor kerst over de stand van zaken rondom de Arbowetgeving voor vrijwilligers en studenten in de archeologie.
- Informeert de Kamer eind 2028 over de mogelijkheden voor cofinanciering naar aanleiding van het impulsprogramma voor maritiem erfgoed dat loopt tot eind 2028.
- Informeert de Kamer jaarlijks in het voorjaar over de voortgang van de 10%-restauratieopgave tot 2033.
- Komt voor de begrotingsbehandeling met een reactie op het rapport over regionale spreiding van cultuur en erfgoed in brede zin in Nederland en zal hierbij ook ingaan op wat dit betekent voor beleid.
- Informeert de Kamer begin 2027 over het al dan niet oprichten van een stichting in het kader van de verweesde Joodse roofkunst en de juridische verkenning die hiervoor is uitgevoerd.
- Komt in de veegbrief voor de begrotingsbehandeling Cultuur terug op het gesprek met de VNG over vergunningen voor culturele evenementen en met name de vergunningverlening.
- Informeert de Kamer in 2027 over de Netwerkagenda Erfgoedbeoefening die vanaf september start en informeert daarbij ook over de inzet van vrijwilligers.
- Informeert de Kamer in 2027 over de voorbereidende verkenning naar het wetsvoorstel voor webharvesting.
- Zegt toe in gesprek te gaan met onderwijsinstellingen voor erfgoedstudies over teruglopende studentenaantallen en knellende budgetten en komt hier voor de begrotingsbehandeling Cultuur op terug.