Op 30 januari presenteerden de formerende politieke partijen D66, CDA en VVD hun coalitieakkoord. De paragraaf over media en cultuur is kort, maar de partijen erkennen in ieder geval het belang van een bloeiende cultuur en onafhankelijke media voor onze samenleving. Positief is de gezamenlijke ambitie om het cultuurbeleid te verbeteren, zonder dat hier duidelijke investeringen tegenover staan.
Opvallend afwezig in de paragraaf over cultuur is het belang van erfgoed en monumenten voor het behoud van karakter en identiteit van onze dorpen, steden en wijken. Voor een mooie leefomgeving waarin de bewoners van ons land zich thuis voelen en graag recreëren, winkelen, ontmoeten, werken en wonen.Vooral op dat laatste aspect tonen D66, CDA en VVD veel ambities: bouwen, bouwen, bouwen. En dan vooral sneller en goedkoper; de focus ligt duidelijk op nieuwbouw. Er is niet of nauwelijks oog voor de bestaande bebouwing of bebouwde gebieden. Ouderwetse tabula rasa-bouwpolitiek lijkt terug van weggeweest!
Transformatie en beter benutten van bestaande bebouwing en gebieden zou veel meer prioriteit moeten krijgen. Maak van hergebruik het uitgangspunt. Sloop is kapitaal- en materiaalvernietiging. Hergebruik van gebouwen en bouwen in de bestaande bebouwde omgeving is beter voor het klimaat, de broodnodige groene omgeving, circulair materiaalgebruik en gaat uitstoot van broeikasgassen tegen. Hergebruik en bouwen in de bestaande bebouwde omgeving is duurzamer, toekomstbestendiger én is uiteindelijk vaak goedkoper, als je alle verborgen kosten van nieuwbouw mee berekent. Maak hergebruik daarom leidend en stuur op niet slopen, tenzij zoals ook het advies van het College van Rijksadviseurs luidt.
Eveneens opvallend afwezig is het besef dat alle ambities om Nederland welvarend, schoon en bereikbaar te houden hun fysieke grondslag kennen. De spaarzame ruimte van ons land moet heel zorgvuldig, verstandig en duurzaam verdeeld worden. Onder het vorige kabinet is de weg naar meer ruimtelijke regie vanuit de Rijksoverheid ingeslagen. De Nota Ruimte lijkt voor deze coalitie meer op een papieren tijger. Men wil vooral snijden in regelgeving, procedures en zelfs af van welstandcommissies.
De FIM is vanwege de ambitie ‘bouwen, bouwen, bouwen’ bezorgd over het gebrek aan inzicht bij D66, VVD en CDA in het belang van een mooie, functionele en duurzame leefomgeving voor het succes van Nederland. Daar hoort een zorgvuldige omgang met onze monumenten, cultuurlandschappen en streekeigen gebiedskenmerken bij. Dat vraagt altijd om maatwerk, om gesprek en dialoog tussen bouwer en de omgeving. Een goede ruimtelijke ordening en bouwcultuur is niet in te snoeren in gestandaardiseerde normen en regels. Goede kwaliteitsadvisering en betrokkenheid van de samenleving – nodig voor een zorgvuldige omgang met monumenten en erfgoedwaarden – voorkomt slechte plannen, herstelrondes, bezwaarprocedures en rechtszaken. Welstand vertraagt niet, slechte plannen doen dat wel. Zoals wij al veel vaker hebben gezegd: “een beetje meer zorg aan de voorkant, levert kwaliteit en versnelling aan de achterkant.”
Wij roepen de Tweede Kamer op om de waarborgen voor een goede ruimtelijke ordening overeind te houden te midden van al het bouwgeweld. Investeer in een aantrekkelijke leefomgeving, waarin onze geschiedenis, identiteit en herkenbaarheid juist versterkt worden, omdat erfgoedwaarden cruciaal zijn voor een mooi Nederland.
Het is teleurstellend dat het belang van erfgoedwaarden en monumentenzorg voor de coalitiepartijen geen rol spelen in de ‘grote verbouwing’ van Nederland. En dat terwijl ook tijdens het laatste cultuurbegrotingsdebat (19 januari) bleek dat de tekorten in de monumentenzorg voor instandhouding van ons erfgoed wel degelijk bekend zijn bij de verschillende partijen. Wij roepen daarom nogmaals op: investeer in de (basis)infrastructuur van wat ons land mooi maakt. Investeer in de instandhouding van monumenten en investeer in de mensen die dit mogelijk maken: van eigenaar tot aannemer, van architect tot ambachtsman, maar ook in de capaciteit en kunde bij de verschillende overheidslagen. De monumentenzorg is al meer dan honderd jaar een succesvolle publiek-private samenwerking. Laten we dit ook voor de aankomende generaties in stand houden.